Crash Bandicoot (1996) — PS1

Bandicoot znikąd, czyli jak Sony znalazło swoją maskotkę

PlayStation pod koniec 1996 roku miało już czym postraszyć konkurencję. Były wyścigi, były bijatyki, były nawet gry, w które można było grać „dla historii” i udawać, że to prawie film. Ale jednej rzeczy wyraźnie brakowało: porządnej, pełnoprawnej platformówki z prawdziwą „konsolową” maskotką. Sega miała Sonica, Nintendo – Mario, a Sony… miało logo ze „szczekającą” konsolką na początku gry. Sympatyczne, ale mało charyzmatyczne.

W tym właśnie momencie na scenę wpada ON – pomarańczowy torbacz o oczach jak pięciozłotówki, w dżinsowych spodniach, z wyrazem twarzy gdzieś pomiędzy „co ja robię ze swoim życiem” a „patrz, rozwalę ci skrzynkę na głowie”. „Crash Bandicoot” w 1996 roku zadebiutował na PSX-ie jako wielka nadzieja Sony na maskotkę z prawdziwego zdarzenia. I, co ważne, nie tylko nadzieja marketingowa, ale też gra, w którą… chce się grać.

„Pierwszy raz od dawna czułem się, jakbym wrócił do czasów Amigi i SNES-a, tylko że wszystko było w 3D i nie wiedziałem, czy bardziej się cieszyć, czy bać o mój portfel.”
— Red. Kazio

Między 2D a 3D – platformówka w czasach mutacji

Rok 1996 był dziwny. Świat zachłysnął się trójwymiarem. Każda firma, która miała choćby kalkulator graficzny, pchała wszystkie swoje pomysły w 3D, nawet jeśli te pomysły niekoniecznie chciały tam iść. Platformówki z boku – nagle w pełni trójwymiarowe. Prosta skakanina – koniecznie z kamerą latającą jak mucha po pokoju.

„Crash Bandicoot” zrobił ruch tyleż przewrotny, co sprytny: wpuścił platformówkę do 3D… ale nie uwierzył, że trójwymiar zawsze wie lepiej. Większość poziomów to tak naprawdę klasyczne biegi po „korytarzu”, raz w głąb ekranu, raz w kierunku gracza, czasem lekko w bok. Niby 3D, ale jednak wszystko podporządkowane staremu, dobremu „biegnij, skacz, unikaj, rozwalaj skrzynki”. Dzięki temu „Crash” nie tonie w chaosie kamery znanym z wielu wczesnych trójwymiarowych produkcji.

To trochę jakby Naughty Dog powiedziało: „OK, zrobimy wam 3D, ale tak, żebyście mogli jeszcze w to grać, a nie tylko podziwiać, jak kamera wjeżdża w ścianę”.

„W 3D nagle wszyscy zaczęli odkrywać kamerę na nowo. Szkoda, że zwykle jako broń przeciwko graczowi. Naughty Dog jakimś cudem uznało, że kamera ma pomagać. Rewolucjoniści.”
— Red. Mato

Fabuła? Jest. Czy potrzebujesz jej do szczęścia? Niekoniecznie

Jak na porządną platformówkę przystało, fabuła jest tu bardziej pretekstem niż czymkolwiek, co mogłoby kogokolwiek głębiej poruszyć. Zły naukowiec – dr Neo Cortex – kombinuje, jak tu stworzyć z mutantów armię do podbicia świata. Jeden z jego eksperymentów – tytułowy Crash – niekoniecznie współpracuje i wymyka się z laboratorium. Po drodze traci ukochaną Tawne, która zostaje więźniem Cortexa.

Motywacja jest więc prosta, klasyczna i, co najważniejsze, kompletnie wystarczająca: biegnij, skacz, rozwalaj, ratuj dziewczynę, ratuj świat, może po drodze rozwalisz jeszcze kilka laboratoriów i maskę, która za bardzo gada.

Najfajniejsze jest to, że gra ani przez chwilę nie udaje, że to coś poważnego. Wszystko jest przerysowane, kreskówkowe, zrobione z mrugnięciem oka. Przerywniki fabularne są szczątkowe, często opowiedziane samą animacją, bez przydługich dialogów. To estetyka kreskówki z sobotniego poranka – i dokładnie tak powinna wyglądać platformówka tego typu.

Crash, czyli animowana guma do skakania

Największa siła „Crash Bandicoot” to sam bohater. To nie jest anonimowy ludzik w czapce, któremu wszystko jedno, czy spadł w przepaść czy wylądował na skrzynce. Crash żyje. Animacja tej postaci to czyste złoto.

Zatrzymasz się na chwilę – Crash zacznie się wiercić, drapać po głowie, stroić miny. Staniesz na krawędzi – będzie balansował jak akrobata, wymachując rękami w panice. Długo nie ruszasz się padem? Wygląda, jakby zastanawiał się, czy sam nie powinien przejąć sterów. Każdy jego ruch jest trochę przesadzony, ale dzięki temu znakomicie czytelny – widzisz dokładnie, kiedy rozpędzasz się do skoku, kiedy lądujesz z impetem, kiedy ledwo utrzymujesz się na platformie.

To nie tylko kwestia „uroku”. Tak pomyślana animacja to też czytelna informacja dla gracza. W czasach, gdy wielu twórców 3D bardziej podziwiało własne techno-demo niż myślało o grywalności, Naughty Dog zrobiło bohatera, którego ruchy czujesz w palcach.

„Crash wygląda, jakby wypił za dużo kawy, a potem próbował to rozbiegać. Idealny avatar gracza po sesji całonocnego grania.”
— Red. Jacek

Sterowanie – proste, ale bez litości

Na papierze sterowanie w „Crash Bandicoot” to czysta klasyka: krzyżak do poruszania się, jeden przycisk skoku, jeden do ataku (słynne wirowanie), ewentualnie kombinacja do dłuższego skoku po rozbiegu. Zero cudów, zero pięciu rodzajów ciosów, żadnych combosów jak w bijatyce.

Diabeł tkwi jednak w szczegółach. Ruch Crasha jest precyzyjny, ale wymaga przyzwyczajenia – szczególnie, że większość poziomów dzieje się w osi „do przodu/do tyłu”, a nie tylko „lewo/prawo”. Skakanie wymaga wyczucia dystansu w trójwymiarze, co w 1996 roku było dla wielu graczy nowością.

Do tego dochodzi fizyka skrzynek – jedne znikają po pierwszym uderzeniu, inne eksplodują z opóźnieniem, jeszcze inne działają jak sprężyna, pozwalając na dodatkowy, wyższy skok. Bawiąc się prostym schematem sterowania, gra potrafi wycisnąć z gracza siódme poty, szczególnie na późniejszych planszach.

A analog? Zapomnij. Pierwszy „Crash” powstawał w czasach, kiedy Dual Analog i DualShock dopiero raczkowały, więc sterowanie opiera się całkowicie na krzyżaku. I – paradoksalnie – wychodzi to grze na dobre. Tu nie chodzi o płynne „pływanie” postacią w trójwymiarze. To nadal platformówka oparta na konkretnych, wyliczonych ruchach. Krzyżak daje poczucie „twardości” sterowania, które pasuje idealnie do projektu poziomów.

Poziomy, czyli korytarz, który udaje dżunglę świata

Jedną z najciekawszych rzeczy w „Crash Bandicoot” jest to, jak oszukuje on gracza… dla jego dobra. Nominalnie biegamy po wyspach Wumpa – dżungle, świątynie, plaże, rzeki, laboratoria. Na ekranie wygląda to jak całkiem rozległy, trójwymiarowy świat, w którym kamera czasem patrzy z boku, czasem zza pleców, czasem od przodu (czyli biegniemy „w stronę kamery”), a czasem z góry.

W praktyce jednak większość poziomów to dość wąskie korytarze. Ścieżka jest jedna, podziałka na platformy dobrze wyczuwalna, a eksploracja raczej ograniczona do poszukiwania skrzynek, ukrytych bonusów i alternatywnych przejść. To wcale nie wada – wręcz przeciwnie. Dzięki temu gra nie kręci się wokół zastanawiania się, „gdzie iść”, tylko „jak przeżyć ten przeklęty skok nad przepaścią po ruchomych platformach nad przepaścią, nad kolcami, nad… no wiecie”.

Projekt poziomów jest zaskakująco różnorodny. Mamy klasyczne leśne biegi, mamy ucieczki przed ogromnym, toczącym się kamieniem w stylu „Indiana Jones” (z perspektywą od przodu, co dodatkowo podkręca panikę), mamy nocne etapy ze świecącymi przeszkodami, mamy jazdę na dziku, mamy świątynie z pułapkami rodem z najgorszych koszmarów hydraulika z innej konsoli.

„Jak pierwszy raz odpaliłem poziom z uciekaniem przed kamieniem, pomyślałem: OK, teraz to już nie gram, teraz to uciekam naprawdę. Miałem wrażenie, że Crash i ja razem próbujemy nie umrzeć.”
— Red. Bartek

Do tego dochodzą etapy bonusowe, do których wchodzimy, zbierając specjalne ikony (np. obrazek Tawne). Trafiamy wtedy do krótkiej sekwencji nastawionej na zbieractwo skrzynek i owoców Wumpa. To trochę oddech od normalnego poziomu, ale często równie pułapkowy – błąd potrafi zaboleć, bo zniszczenie wszystkich skrzynek w danej planszy często jest warunkiem odblokowania klejnotu. A klejnoty… to już zabawa dla masochistów.

Skrzynki, owoce i klejnoty – diabelska matematyka platformówki

„Crash Bandicoot” ma jedną cechę, która może jednocześnie zachwycać i doprowadzać do szału – system skrzynek i klejnotów. Niby proste: rozwalasz skrzynki – dostajesz owoce Wumpa. 100 owoców – dodatkowe życie. Standard. Ale potem zaczyna się zabawa z dokładnością aptekarską.

Na każdej planszy jest określona liczba skrzynek. Jeśli rozbijesz je wszystkie, a przy tym nie stracisz życia (w niektórych przypadkach), możesz zdobyć klejnot. Tylko że skrzynki są wszędzie. Na bocznych odnogach, na ruchomych platformach, czasem ukryte za iluzorycznymi ścianami, czasem wiszą nad przepaściami, do których trzeba dotrzeć, wykonując skok z konkretnego miejsca. Pomyłka? Jedna skrzynka zostawiona? Koniec – poziom wprawdzie zaliczony, ale zamiast klejnotu Crash dostaje w „nagrodę” serię skrzyń spadających mu na głowę na ekranie podsumowania. Wystarczy raz to zobaczyć, żeby zrozumieć, że autorzy mieli poczucie humoru, ale też absolutnie zero litości.

Do tego dochodzą specjalne kolorowe klejnoty, które odblokowują nowe ścieżki w innych poziomach. To już wyższa szkoła jazdy – żeby zdobyć wszystko, trzeba nie tylko przejść grę, ale przejść ją tak, jak Naughty Dog sobie to wymarzyło: idealnie, precyzyjnie, bez błędu. Nagle okazuje się, że kreskówkowy bandicoot to w gruncie rzeczy test cierpliwości i opanowania.

„Mamy 1996 rok. Są ludzie, którzy mówią, że gry są za łatwe, bo mają save’y. Crash podchodzi do nich, podaje skrzynkę TNT i mówi: trzymaj, potrzymaj mi maskę.”
— Red. Piter

Poziom trudności – od „fajnie trudno” do „kto to projektował?!”

Nie ma co owijać w bawełnę: „Crash Bandicoot” jest grą trudną. Nie „wyzwaniem dla niedzielnego gracza”, tylko momentami naprawdę bezczelną próbą cofnięcia się do czasów, gdy życie w grach liczyło się bardziej niż czas ładowania.

W początkowych etapach jest elegancko: gra stopniowo uczy, jak działa skok, jak działają skrzynki, jak wygląda kolizja z przeciwnikami. Ale im dalej, tym mniej litości. Skoki nad przepaściami wymagają perfekcyjnego wyczucia timingu. Ruchome platformy nie wybaczają spóźnienia. Skrzynki TNT potrafią podpalić całą sekcję planszy, jeśli przypadkiem w nie wpadniesz w nieodpowiednim momencie.

Do tego dochodzą poziomy, które po latach dorobiły się statusu legendarnych, jeśli chodzi o wkurzanie graczy – jak „The High Road” czy „Road to Nowhere” z wątpliwą przyjemnością skakania po zawieszonych w powietrzu mostach z zapadającymi się deskami. Do tego ograniczona liczba żyć i, w oryginalnym wydaniu, dość niewygodny system zapisów (save’y tylko w punktach bonusowych, brak typowego „save anywhere”).

Czy to źle? Zależy, jak lubisz cierpieć. Dla wielu graczy w latach 90. takie wyzwanie było normą. „Crash” idealnie wpasowuje się w klimat gier, które „uczą się na pamięć”, a nie tylko „przechodzi się za pierwszym razem”. Ale nie oszukujmy się – to nie jest pozycja, którą „oddasz kuzynowi, bo on lubi platformówki”, jeśli chcesz, żeby ten kuzyn wciąż mówił ci „cześć” na rodzinnych imprezach.

Bossowie – przerwa na reklamę… refleksu

Bossowie w „Crash Bandicoot” pełnią raczej rolę przerywników niż pełnoprawnych, długich walk taktycznych. Każdy z nich ma swój rozpoznawalny motyw: Ripper Roo skacze jak szalony po platformach i trzeba wykorzystywać wybuchy TNT, Papu Papu atakuje maczugą, Koala Kong rzuca kamieniami, Pinstripe Potoroo strzela z giwery zza zasłon. Sam dr Neo Cortex zostaje zresztą odłożony na kolejne części – tu jeszcze nie dochodzi do ostatecznej rozprawy.

Mechanicznie bossowie są raczej prości – sekwencje ruchów do rozpracowania, znalezienie krótkiego „okna” na kontratak i powtarzanie schematu. Poziom trudności leży bardziej w reflexie niż w skomplikowaniu. Na tle niektórych sadystycznie zaprojektowanych „normalnych” poziomów bossowie potrafią wydawać się wręcz chwilą wytchnienia.

Estetycznie jednak robią świetną robotę – każdy z nich jest charakterystyczny, dobrze animowany, z wyrazistym designem pasującym do reszty gry. To raczej kolorowe „finały odcinków” kreskówki niż ciężkie pojedynki z RPG-owego bestiariusza.

Grafika – PlayStation poci się, ale wygląda przy tym świetnie

W 1996 roku „Crash Bandicoot” był jedną z najładniejszych gier na PSX-a – i to nie tylko z kategorii „platformówki”. Naughty Dog wyciągnęło z biednego szaraka tyle, ile się dało, kombinując z kompresją tekstur, sprytnymi sztuczkami z geometrią i świadomymi ograniczeniami projektu.

Stylistyka to czysty kreskówkowy, lekko zwariowany klimat. Nasycone kolory, przerysowane proporcje, grube kontury obiektów, wyraziste kształty. Dzięki temu nawet na standardowym, niezbyt ostrym telewizorze CRT, wszystko jest czytelne z kanapy. Roślinność w dżungli, kamienne świątynie, laboratoria – wszystko da się od razu rozpoznać, a różnorodność wizualna poziomów sprawia, że gra nie nudzi się nawet przy dłuższych posiedzeniach.

Modele postaci są, jak na tamte czasy, bardzo płynnie animowane. Crash w szczególności ma mnóstwo „klatek osobowości” – sposób, w jaki spada w przepaść, sposób, w jaki zostaje spłaszczony, rażony prądem, spalony czy zdmuchnięty – to mini-animacje, które aż proszą się o zatrzymanie i obejrzenie dokładnie.

Jasne, widać tu i ówdzie ograniczenia PSX-a – doczytujące się obiekty w tle, prostota niektórych elementów, niewielki zasięg rysowania w dalszych partiach poziomu – ale dzięki temu, że projekt jest świadomy (czytaj: nie próbuje robić „hiperrealizmu” na konsoli, która ledwo dźwiga tekstury), wszystko działa zaskakująco spójnie.

„To jest ten typ gry, która nie próbuje udawać filmu – próbuje udawać kreskówkę. I całą swoją moc konsola pcha właśnie tam, gdzie trzeba: w kolor, ruch i wygłupy.”
— Red. Mulder

Audio – kiedy maska krzyczy „HOOBA-GA!”

Ścieżka dźwiękowa „Crash Bandicoot” to mieszanka rytmów tribal, lekkiego funku i kreskówkowej perkusji. Nie jest to może soundtrack, który od razu trafił na listy przebojów fanów gier tak jak niektóre melodie z Mario czy Zeldy, ale w trakcie grania robi robotę – trzyma tempo, wpada w ucho, podkreśla charakter lokacji.

Muzyka nabiera szczególnego znaczenia w etapach, w których rośnie tempo akcji – np. przy uciekaniu przed głazem czy w poziomach z niebezpiecznymi pułapkami. Nigdy jednak nie staje się nachalna, raczej dyskretnie podbija napięcie. Zresztą to typ ścieżki, który szybko zaczynamy nucić bezwiednie, nie wiedząc nawet kiedy.

Efekty dźwiękowe są mocno kreskówkowe. Odgłos rozbijanych skrzynek, „pstryknięcia” przy zbieraniu owoców, dźwięk wirowania Crasha – wszystko jest krótkie, wyraziste, od razu rozpoznawalne. Niektóre efekty przeciwników i pułapek aż proszą się o porównania z klasycznymi animacjami Warner Bros.

Osobną kategorią jest Aku Aku, czyli ochraniająca nas maska, która po trzykrotnym zebraniu daje Crasowi chwilową nieśmiertelność. Charakterystyczny okrzyk po jej aktywacji – coś pomiędzy „OOGA-BOOGA” a „HOOBEGA!” – to dźwięk, którego nie da się zapomnieć. Włącza tryb berserkera w Crashu i lekko podnosi adrenalinę u gracza, bo nagle chcemy wykorzystać każdą sekundę nieśmiertelności.

Humor – kreskówka bez dialogów, a śmiejesz się i tak

„Crash Bandicoot” nie opiera się na gagach słownych. Ba, postaci praktycznie nie mówią, poza pojedynczymi odgłosami czy okrzykami. A mimo to gra ma ton humorystyczny od pierwszej do ostatniej minuty.

Źródłem humoru jest przede wszystkim fizyczność. To, jak Crash reaguje na wydarzenia – jak jest rozciągany, spłaszczany, katapultowany. Jak wpada w panikę, kiedy grunt znika mu spod nóg. Jak triumfuje po zakończeniu poziomu. To humor animacji, a nie dialogu. W czasach, gdy wielu twórców 3D zachłysnęło się możliwościami technicznymi, Naughty Dog przypomina, że najprostsze żarty to często te, które widzimy, a nie te, które słyszymy.

Gra bawi się też oczekiwaniami. Niby wiesz, że za rogiem będzie coś nieprzyjemnego, ale sposób, w jaki to „coś” się objawi, potrafi zaskoczyć. Czasem jest to przeciwnik, którego można pokonać jedynie z konkretnej strony. Czasem skrzynka ustawiona tak, że uderzenie w nią z rozpędu skończy się lotem w przepaść. Momentami masz wrażenie, że autorzy siedzą gdzieś za kulisami z kubkiem kawy i zakładają się, w którym dokładnie miejscu stracisz życie.

„W niewielu grach z 1996 roku śmierć bohatera jest aż tak… kreatywna. Gdyby Crash dostawał tantiemy za każdy sposób, w jaki może zginąć, już dawno kupiłby sobie własną wyspę Wumpa.”
— Red. Zizu

Techniczne sztuczki, czyli jak zrobić „gry 3D” na konsoli, która ledwo oddycha

Po latach wyszło na jaw, jak bardzo „Crash Bandicoot” był grą kombinatorów. Naughty Dog, chcąc upchnąć tak bogatą grafikę i animacje na PSX-a, zastosowało cały zestaw sztuczek technicznych. Jedną z nich było tzw. „streamingowanie” poziomów z płyty – zamiast ładować całą planszę na raz, gra wczytuje kolejne fragmenty „w locie”, kiedy biegniemy w przód. Dzięki temu twórcy mogli tworzyć długie, złożone poziomy, nie dusząc konsoli.

Innym trikiem było ograniczenie pola widzenia – zamiast otwartych, obszernych aren, mamy właśnie „korytarze” z dość wyraźnie kontrolowaną kamerą. Z punktu widzenia czystych możliwości sprzętu to genialny kompromis: konsola nie marnuje mocy na renderowanie tego, czego i tak nie widać, a gracz dostaje wrażenie pełnoprawnego 3D bez chrupiącej animacji.

Nie bez znaczenia jest też design postaci i otoczenia – mało drobnych detali, dużo dużych płaszczyzn, wyraziste kontury, mocne kolory. Te wszystkie decyzje sprawiają, że PSX nie umiera próbując udawać „fotorealizm”, tylko skupia się na tym, co naprawdę widać na ekranie – i co ma wyglądać dobrze w ruchu.

Crash a konkurencja – Mario, Sonic i reszta ferajny

Nie da się mówić o „Crash Bandicoot”, nie porównując go chociaż trochę do Mario i Sonica. Tyle że zestawianie go z „Super Mario 64” to trochę jak porównywanie deskorolki do roweru górskiego – niby jedno i drugie służy do przemieszczania się, ale jednak filozofia jest zupełnie inna.

Mario w 3D poszedł bardzo mocno w stronę otwartych poziomów, eksploracji, swobody ruchu. Crash trzyma się mocno DNA klasycznej, liniowej platformówki. To raczej kontynuacja myśli z 16-bitowych epok, tyle że ubrana w polygonowy garnitur. W tym sensie „Crash Bandicoot” wypełnił na PlayStation lukę, której „Mario 64” nie zajmował – prostą, „korytarzową” skakaninę w trójwymiarze, z naciskiem na precyzyjne skoki i wyzwanie, a nie na swobodne bieganie po placu zabaw.

Z kolei Sonic… cóż, Sonic na Saturna nie znalazł tak mocnego odpowiednika w tamtym okresie. Sega eksperymentowała, ale nie dorobiła się w 1996 roku tak spójnej, dopracowanej platformówki 3D jak „Crash”. To dało Sony przewagę – nagle na PSX-ie pojawiła się gra, którą można było pokazywać jako „naszą odpowiedź na Mario i Sonica”, choć tak naprawdę była to zupełnie inna bestia.

„Gdyby w 1996 roku w klasie zrobili ankietę: ‚kto ma maskotkę?’, Nintendo by pokazało Mario, Sega – Sonica, a Sony by z lekkim opóźnieniem wparowało z Crashem, potknęło się o próg i rozwaliło drzwi. I wiesz co? Wszyscy by patrzyli na drzwi.”
— Red. Dawid

Ciekawostki z laboratorium Cortexa

Dziś, po latach, o „Crash Bandicoot” wiemy znacznie więcej, niż mogliśmy przeczytać w czasach świetności PSX-a. Kilka ciekawostek, które dodają smaczku:

• Postać Crasha w pierwotnych konceptach nazywała się m.in. „Willy the Wombat”. Na szczęście ktoś w Naughty Dog w porę się zreflektował – trudno wyobrazić sobie dziś fanów „Willy’ego”.
• Naughty Dog mocno współpracowało z samym Sony przy promocji gry – pamiętne reklamy z gościem w stroju Crasha stojącym pod siedzibą Nintendo przeszły do historii jako symbol agresywnego marketingu Sony w tamtych czasach.
• Chociaż „Crash Bandicoot” był de facto jedną z pierwszych poważnych prób stworzenia maskotki dla PlayStation, prawa do postaci pozostawały przez lata poza pełną kontrolą Sony, co później komplikowało sprawy przy portach i kolejnych generacjach.
• Model Crasha był jednym z najbardziej szczegółowych na PSX w chwili premiery; animacje dopracowywano tygodniami, testując, jak gracze reagują na różne „śmierci” bohatera.

Żywotność – dla jednych weekend, dla innych kilka miesięcy

Nominalnie „Crash Bandicoot” nie jest grą bardzo długą. Do przejścia „na czysto” – to znaczy: od początku do końca, bez przejmowania się klejnotami i stuprocentowym zebraniem wszystkiego – wystarczy kilkanaście godzin, w zależności od wprawy. Ale to dopiero początek.

Prawdziwe wyzwanie zaczyna się, gdy próbuje się zrobić tzw. 100%. To oznacza zdobycie wszystkich klejnotów, odkrycie wszystkich sekretów, przejście etapów bonusowych, wyśrubowanie perfekcyjnych przebiegów niektórych plansz. Tu gra pokazuje swoje prawdziwe oblicze – oblicze bezwzględnego egzaminatora cierpliwości. Dla części graczy będzie to świetnie spędzony czas. Dla innych – moment, w którym odkładają pada i mówią: „OK, przeżyłem, wystarczy”.

Jeśli jednak „kliknie” ci klimat „Crasha”, łatwo można wrócić do konkretnych ulubionych poziomów – choćby po to, żeby jeszcze raz pobiegać po dżungli, poskakać po świątyniach czy spróbować upokorzyć jakiegoś szczególnie wrednego bossa. To nie jest gra, którą po ukończeniu kasujesz z pamięci i idziesz dalej – raczej coś, do czego się wraca jak do starego, lekko wkurzającego, ale jednak lubianego znajomego.

Czy Crash się zestarzał?

Patrząc z perspektywy dzisiejszych czasów, gdy gry platformowe 3D przeżyły już swoje wzloty i upadki, „Crash Bandicoot” z 1996 roku to trochę kapsuła czasu. Widać w nim wiele rozwiązań, które później wygładzono w kolejnych częściach (kontynuacje były ogólnie bardziej dopracowane, lepiej zbalansowane, miały wygodniejszy system zapisów). Ale jednocześnie jest w pierwszym „Crashu” coś, co trudno odtworzyć w nowszych produkcjach – surowa radość kombinowania z trójwymiarem przy zachowaniu ducha klasycznych platformówek.

Tak, sterowanie po latach może wydawać się „twardsze” niż to, do czego przyzwyczaiły nas nowoczesne analogi. Tak, niektóre fragmenty poziomów są projektowane z myślą o cierpliwości mnicha buddyjskiego. Tak, system zapisów bywa archaiczny. Ale jeśli zaakceptujesz te ramy, odkryjesz, że gra nadal „niesie”.

To też świetny przykład, jak tworzyć postać-mascotkę, która się nie starzeje: prosty, czytelny design, charakterystyczne animacje, zero przesadnych prób robienia z bohatera encyklopedii lore. Crash jest tym, kim jest na ekranie – wariat w dżinsach, który skacze po skrzynkach. I to się po prostu dalej sprawdza.

„Są gry, które oglądasz dziś i mówisz: ‚ojej, tak to kiedyś wyglądało’. A są takie, w których po 5 minutach zapominasz, że to stare i po prostu się bawisz. Crash jest zdecydowanie w tej drugiej kategorii, jeśli przebolejesz, że będzie cię regularnie bił po ambicji.”
— Red. Rambo

Podsumowanie – pomarańczowy fundament pod imperium

„Crash Bandicoot” z 1996 roku nie jest tylko sympatyczną platformówką z wczesnych dni PlayStation. To jeden z tych tytułów, które realnie zdefiniowały obraz konsoli w oczach graczy. Pokazał, że szarak potrafi nie tylko serwować „poważne” gry dla starszego odbiorcy, ale też lekkie, zwariowane, bardzo konsolowe tytuły, które można postawić na półce obok Mario i Sonica bez wstydu.

Czy to gra idealna? Nie. Nierówny poziom trudności, momentami archaiczne dziś rozwiązania (szczególnie system zapisów), czasami zbyt wredne etapy – to wszystko widać tym wyraźniej, im więcej nowoczesnych produkcji ma się w pamięci. Ale jako całość „Crash Bandicoot” działa nadal zaskakująco dobrze – dzięki sile projektu poziomów, charakterowi głównego bohatera i tej niezwykłej mieszance kreskówkowego humoru z bezlitośnie precyzyjną rozgrywką.

Jeśli w sercu gra ci choć trochę 8/16-bitowa platformówkowa nuta i lubisz, kiedy gra nie traktuje cię jak dziecka na wycieczce szkolnej, tylko jak partnera do trudnego, ale satysfakcjonującego tańca, pierwszy „Crash” nadal jest pozycją wartą odkurzenia. A jeśli patrzysz na niego po raz pierwszy – cóż, witaj w laboratorium doktora Cortexa. Nie mów, że cię nie ostrzegaliśmy.

Ocena końcowa

Dane techniczne